The Blighty Blues

Ευτράπελα και μη από την γηραία Αλβιόνα...

Saturday, August 06, 2005

Polari... ω-ω-ω-ω!


Ήταν για πολλα χρόνια η επίσημη ανεπίσημη γλώσσα της Μεσογείου. Πόσα ακριβώς, δεν ξέρω, αλλά πρόκειται για εκατονταετηρίδες, δεν ήταν φαινόμενο της στιγμής.

Αν καί έφερε τον τίτλο "Η γλώσσα των Φράγκων", οι επιρροές της μάλλον ήταν περισσότερο από τα Ισπανικά, με την συνδρομή όλων των γλωσσών της Μεσογείου. Δεν άφησε λογοτεχνία, ούτε για ένα γραπτο δεν έχω ακούσει ποτέ μου, όμως για τον ταξιδεμένο άνθρωπο την εποχής ηταν conditio sin qua non. Οπου και να βρισκόσουνα στη Μεσόγειο, και παράπερα ακόμα, υπήρχε ένας εξασφαλισμένος τόπος συνεννόησης.

Αυτή λοιπόν - η Lingua Franca - αρκετά σημαντική ωστε να χαρίσει το όνομα της στον σημερινό γλωσσολογικό όρο για μια γλώσσα κοινής συνενόησης, φαίνεται να χάθηκε κάποια στιγμή οριστικά, χωρίς να αφήσει ίχνος, εκτός, ίσως, από κάποια κατυάλοιπα στις τοπικές γλώσσες των λαών που την χρησημοποιούσαν.

Στα Ελληνικά, η μόνη λέξη που μπορώ να σκεφθώ έτσι πρόχειρα είναι το «αλάργα», που έχει την έννοια «σιγά» (σαν το προτσέσο αγουρίδα->μέλι), αλλά και «μακρυά» (πιο σωστό). Φαντάζομαι επίσης οτι πολλοι όροι στην ιστιοπλοΐα θα προέρχονται από την Lingua Franca, όπως ίσως και κάποιες λέξεις νησιώτικές, αν και δεν γνωρίζω σε τι βαθμό έχουν μελετηθεί η διαφορές επιροής της Lingua Franca απο την γενική Ενετική επιροή.

Εδώ που τα λέμε, δεν ξέρω αν έχει μελετηθεί καθόλου το θέμα. Αναζήτηση στο Amazon για σχετικά βιβλία - τσιφος. Ακόμα και το Google, ελάχστες άκρες μου παραχώρησε. Μία όμως από αυτές μου φάνηκε αρκετά χαριτομένη για να την αναφέρω:

Το Polari (λέει), φαίνεται να είναι σήμερα μια συνθηματική γλώσσα / αργκό του Αγγλικού gay υπόκοσμου. Πώς ακριβώς βρέθηκε σε αυτόν τον ρόλο; Από ο,τι κατάλαβα, ήταν - κατα την Βικτωριανή εποχή - η γλώσσα των πλανόδιων, των τσίρκων και των πανυγηριών, που την είχαν οικονομήσει από τους ναύτες. Εξ άλλου φαίνεται οτι στον κόσμο των πλανόδιων τσίρκων υπήρχε ένα κάποιο πάρε-δώσε μεταξύ Ευρώπης-Αγγλίας. Από τον κόσμο των τσίρκων στον κόσμο των θεατρίνων δεν ήταν μεγάλο βήμα, και έτσι (λέει) οι σημερινοί χρήστες του ιδιώματος στο East End του Λονδίνου μπορεί να μιλάν για mandjaree, feele (παιδιά), bona και omi (uomi). Η ίδια η λέξη Polari προέρχεται από το Parlare. Βέβαια αυτά είναι πια μόνο κατάλοιπα, και είναι ανάμικτα με ένα σωρό άλλες αργκό και διαλέκτους του συναφιού, όπως τα ποδα-ανα που έχουμε και εμείς, την περιφημη Cockney rhyming slang, κλπ, κλπ.

Με γοητεύει το πώς αυτό μπορεί να είναι μια από της τελευταίες εκδηλώσεις μιας γλώσσας που ενω κάποτε έτυχε να διέπει όλη την Μεσόγειο, σημέρα ούτε οι... ακαδημαϊκοι δεν την τιμάνε. Με ενδιαφέρει όπως με ενδιαφέρουν όλα τα φαινόμενα που εκδηλώνονται σε μεγάλη κλίμακα μακροκοσμικά, αλλά κάποια στιγμή σβήνουν, σχεδόν χωρίς ίχνος.

13 Comments:

At 4:03 PM, Blogger kukuzelis said...

Se non e vero, e ben trovato...κι όσα αναφέρεις από πού τα έμαθες παρακαλώ; (εξαιρώ τη wikipedia)

 
At 4:14 PM, Blogger kkk said...

Ποιό δεν είναι βέρο;

 
At 5:26 PM, Blogger kukuzelis said...

Mea culpa. Ξαναδιαβάζοντας, αντιλαμβάνομαι ότι δεν είχα καταλάβει τι έγραψες. Νόμισα πως ισχυριζόσουν ότι το polari ήταν/είναι η lingua franca! Stupid, stupid, hurried me.
*
Μέχρι που διάβασα την καταχώρηση σου, ποτέ δεν είχα σκεφτεί έτσι τον όρο lingua franca. Νοιώθω σαν να μου άνοιξες ένα παράθυρο...
*
Αν βρω ο,τιδήποτε θα σε ενημερώσω.
*

 
At 6:30 PM, Blogger kukuzelis said...

Επανέρχομαι: ενδέχεται οι Αραβικές πηγές να περιέχουν αρκετά στοιχεία για την lingua franca. Το συμπεραίνω απ' αυτή τη φράση που βρήκα σε άρθρο διαδικτυακής εγκυκλοπαίδειας: "The designation “Lingua Franca” [language of the Franks] came about because the Arabs in the medieval period used to refer to Western Europeans in general as Franks". Βρήκα επίσης μια βιβλιογραφία όπου ο όρος χρησιμοποιείται ως μεταφορά. Διατρέχοντας την βιαστικά μου δόθηκε η εντύπωση ότι μερικά βιβλία και άρθρα, που ίσως είναι προσβάσιμα σε σένα, αναφέρονται στην εν λόγω γλώσσα.

 
At 1:51 PM, Blogger Sraosha said...

Το τραγούδι του Morrissey 'Piccadilly Palare' το ξέρεις;

 
At 5:09 PM, Blogger kkk said...

Όχι, δεν τόξερα το Picadilly Palare, βασικά γιατί δεν τον μπορώ τον Morrisey. Τώρα το διἀβασα, και μπορώ να πώ οτι είναι πολύ καλύτερος ποιητής από οτι τραγουδιστής...

Πολύ δυνατό, μεχρι ανατριχιαστικό...

===

Για την καθ' αυτώ Lingua Franca, κανα στοιχειάκι; Εσύ που ξέρεις τα πολλά κι ο νούς σου κατεβάζει...;
(Λέει, απευθυνόμενος γενικά, σε όλους...)

 
At 4:19 PM, Blogger Γεώργιος Χοιροβοσκός said...

Πάντως οι όροι της ιστιοπλοίας και τα "ναυτικά" ώς ιδίωμα έχουν ρίζες
στα Βενετσιάνικα

Ορτσα,πρίμα,άγκυρα,κοτσανέλλο,μπαλαντσίνι,
σκότα,ντρίτσα,μπούσουλας,μαιστρα,
τζένοβα,μετζάννα...κ.λ.π.

 
At 6:21 PM, Blogger Νίκος Οπελάτης said...

Κατά πόσο τα βενετσιάνικα, τα γενοβέζικα ή ακόμα και τα KATαλάνικα είναι η βάση της λίνγκουα φράνκα δεν το ξέρω. Να αναφέρω όμως ότι υπάρχουν πολλές λέξεις που ηχητικά παραπέμπουν στην καταλανική: μπουγάδα (κατ: bugada), ρετάλι (κατ: retall), μουλιάζω (κατ: mullar), ζάντα (κατ: llanta), πόρτα(κατ: porta),
ενώ άλλες φαίνεται να ακολουθούν άλλο δρόμο, όπως πιάτο (κατ: plat), καθώς και τις σχετικές με ναυσιπλοϊα λέξεις: αμόλα, βίρα, μώλος (κατ: moll) , όλα τα ονόματα των ανέμων μαϊστράλι, πονέντες, κλπ, ...
Πάντως δεκάδες λέξεις στα νεοελληνικά μαρτυρούν αυτην την περίοδο κυριαρχίας μιας κοινής(;) φραγκο(ευρω)μεσογειακής γλώσσας.

Να προσθέσω και μερικές ερωτήσεις που ελπίζω να μην αποπροσανατολίζουν:
Εμείς ποιους λέμε φραγκολεβαντίνους;
τους κατοίκους του Λεβάντε (ιβηρική μεσόγειος), ή μήπως συλλήβδην και υποτιμητικά όλους τους φραγκόφωνους;
Υπάρχει κάποιο απομεινάρι της καταλανικής κυριαρχίας στην Ελλάδα (επί καμιά 150ετία η κορώνα της Αραγονίας, βλ. καταλάνοι, βαλεντσιάνοι, οξιτανοί και αραγονέζοι κυριαρχούσαν στη κεντρική και δυτική μεσόγειο, με κτήσεις στις Βαλεαρίδες, τη Νότια Γαλλία, τη Σαρδηνία, τη Ναπολη και λοιπή Νότια Ιταλία, και σχεδόν ολόκληρη τη Νότιο Βαλκανική);
Πως είναι γνωστός στα ελληνικά ο Roger de Flor (Ρογήρος των Ανθέων; μάλλον όχι), καταλανός αρχηγός των μισθοφόρων almogavers, που κυριάρχησαν στην Ελλάδα του 14ου αιώνα; Μετά τη δολοφονία του από τον αυτοκράτορα Ανδρόνικο το 1304 στην Αδριανούπολη, οι αλμογάβαροι (υπό τον Berenguer d’Entença) ιδρύουν δύο καταλανικά δουκάτα σε ελληνικό έδαφος: των Αθηνών και της Νεοπάτριας, που σβήνουν στα 1384.
Παρεμπιπτόντως: έχει κανείς σας ακουστά τη φοβέρα "Θα σε φάει ο καταλάνος"; Σχετίζεται με τον αιμοσταγή χαρακτήρα της εκδίκησης των αλμογαβάρων για το θάνατο του ηγέτη τους.

Άν νομίζετε ότι θα έπρεπε να την ψάξω στο γκουγκλ, πείτε το μου, δεν θα το πάρω βαρέως,αν και πολλαπλές προσπάθειες μου αναζήτησης στέφθηκαν με παταγώδη αποτυχία. Το ίδιο και με την wikipedia που δεν μου φταίει βέβαια καθώς εγώ δεν μπορώ να ορθογραφήσω το ζητούμενο.

 
At 7:45 PM, Blogger kkk said...

Νίκο,

Κανένα πρόβλημα που αλλάζεις λίγο το θέμα - για αυτό είμαστε εδώ!

Λοιπόν, για την lingua franca δεν νομίζω οτι θα βρούμε πολλά ακόμα, εκτός κι αν ξετρυπώσει κανείς κανα χαμένο κείμενο. Οι παραπομπες του kukuzeli για τους Αραβες νομίζω οτι ήταν οι πιό ενδιαφέρουσες.

Και φυσικά οι Άραβες και οι Τούρκοι μπορεί να θεωρούσαν σαν μια ενιαία γλώσσα κάτι που σε εμάς θα ακουγόταν σαν ένας ασταθής αχταρμάς από διαλέκτους, ενώ στους ίδιους θα φαινόταν σαν κάτι πολύ πιο ομογενές, λόγω γλωσσικών διαφορών.

Πάντως, συνεχίζω να το θεωρώ μυστήριο που δεν έχουν σωθεί περισσότερα στοιχεία.

=====

Για τους Καταλάνους:

Δεν έχω ακούσει κανέναν να αποκαλεί τον Ροζε ντε Φλόρ με άλλο όνομα, το πολύ Ρογήρος ντε Φλόρ.

Check Παπαρηγόπουλο, δυστυχώς δεν εχω το βιβλίο του στην κατοχή μου.

Έχει και ο Τσιφόρος κανα-δυο λόγια να πεί στην "Ιστορια της Αθήνας"

Το κύριο ιστορικό κείμενο είναι το "Expedicion de Catalanes y Aragones contra Turcos y Griegos" του Francesco Moncada. Δεν ξέρω αν έχει μεταφραστεί στα Ελληνικά, εγώ το έχω στα οριζιναλ Ισπανικά. Αν δεν έχει μεταφραστεί, οι Έλληνες ιστορικοί κοιμούνται όρθιοι! ;-)
Αν το θέλει κανείς, να το ανεβάσω, pero debes comprender Español.

Να και κάτι που μόλις βρήκα, από την Καθημερινή πριν δυο βδομάδες.

Ωραία η χειρονομία, αλλα ρε παιδί μου, πόσο μακρυά θα την πάμε την βαλίτσα; Κάποιοι μπλόγκερ που ξέρω μπορεί να θέλουν να το σχολιάσουν, χεχε!


=====

Ελπίζω σε λίγες μέρες το παρόν μπλόγκ να πάρει μορφή λίγο πιό φορουμίστική, να μην χάνονται τα θέματα...

 
At 10:54 PM, Blogger Νίκος Οπελάτης said...

Σ΄ευχαριστώ κυρ κκκ για τα στοιχεία που μου δίνεις. Απ΄ότι ξέρω το βιβλίο που λες υπάρχει μεταφρασμένο σε μία προπολεμική έκδοση στα ελληνικά, αλλά δεν έτυχε να πέσει ποτέ στα χέρια μου, οπότε και κάποια στιγμή μάλλον θα το διαβάσω στα ισπανικά ή στα καταλάνικα.
Όσο για το άρθρο της Κ. που λες, μοιάζει προταπριλιάτικο, αλλά μάλλον δεν είναι...
Τόσο καλά λόγια για μια περιοχή που διεκδικεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερη αυτονομία από το κεντρικό κράτος, σε σοβαρό αθηναϊκό έντυπο!!! Φαίνονται γάτες οι καταλάνοι στην διπλωματία :)
Θα ήθελα πολύ να έβλεπα την αντίδραση της Καθημερινής σε μια πιθανή προσπάθεια διεκδίκησης διοικητικής αυτονομίας από κάποια ελληνική επαρχία ;)
Τι θα είχαμε να ακούσουμε αν οι βλάχοι ας πούμε διεκδικούσαν το δικαίωμά τους να ενταχτεί η γλώσσα τους στην εκπαίδευση... Προδότες, αχάριστοι, πεμπτοφαλαγγίτες, τι δεν θα τους έσερναν...

 
At 11:29 PM, Blogger Νίκος Οπελάτης said...

Περί Καταλονίας δύο συμπτώσεις ακόμα... Στην Πιερία υπάρχει χωριό που λέγεται Καταλόνια, αλλά μάλλον πρόκειται για τα Κάτω Αλώνια.
Και στην αυτοβιογραφία του Βαμβακάρη, γίνεται αναφορά σε μια ιδιαίτερα τσαμπουκαλεμένη οικογένεια "Καταλάνων" της Αθήνας.

Σε ότι αφορά τις καταλανικές περιπέτειες εν Ελλάδι, υπάρχει κι ένα μεσαιωνικό επικο/ηρωικό ποίημα, που θεωρείται ένα από τα κορυφαία δημιουργήματα της καταλάνικης λογοτεχνίας εμπνευσμένο από τις περιπέτειες των αλμογαβάρων: Tirant lo Blanc. Σ΄αυτήν την εξιστόρηση οι ΄Ελληνες παρουσιάζονται ως άνθρωπο χωρίς μπέσα, και οι ίδιοι οι καταλανοί ώς ευγενείς και τίμιοι πολεμιστές. Οι σημερινοί πολιτικοί της Καταλονίας ξέρουν να αναγνωρίσουν το ηρωοποιημένο της αφήγησης, γιατί αν ήταν σαν τους δικούς μας θα ζητούσαν έντοκα τα λεφτά που ακόμα τους χρωστάει ο Ανδρόνικος, και συνεπώς το ελληνικό κράτος ως συνεχιστής της ένδοξης ελληνικής παράδοσης.
Πέραν της πλάκας, το συγκεκριμένο ιστορικό επεισόδιο μας δείχνει πόσο διαμετρικά αντίθετη γνώμη σχηματίζουνε για το ίδιο γεγονός οι δύο εμπλεκόμενες πλευρές, όσο δεν αμφισβητείται η συναισθηματική και παραϊστορική ερμηνεία του παρελθόντος . Αν κοιτούσαμε και την άλλη πλευρά, άν αναγνωρίζαμε και στους αντίπαλους το δικαίωμα να έχουν τους μύθους τους, θα μπορούσαμε ίσως να αναλογιστούμε τις ευθύνες μας ως ελληνικό κράτος, όπως τουλάχιστον τις καταλαβαίνουν "οι απέναντι".
Συχνά όμως η αλήθεια είναι άβολη, οπότε ο καθένας με τα μίση του, και πάει λέγοντας.

 
At 2:19 PM, Blogger kkk said...

> Τόσο καλά λόγια για μια περιοχή που
> διεκδικεί όσο το δυνατόν μεγαλύτερη
> αυτονομία από το κεντρικό κράτος, σε
> σοβαρό αθηναϊκό έντυπο!!! Φαίνονται
> γάτες οι καταλάνοι στην διπλωματία :)

Πράγμτι, έτσι! (Δεν το πρόσεξα ωσπου το επισήμανες, χαζεύω σήμερα, φαίνεται)

Πάντως όσον αφορά την μέριμνά για το συμφέρον τους οι Καταλανοι έχουν όντως ένα αλφα όνομα!!

====

BTW, φαντάζομαι να το ξέρεις, αλλα νομίζω οτι ο Ντε Φλορ δεν ήταν Καταλάνος. Πειρατής (εικάζεται οτι το Jolly Roger ίσως να φέρει το όνομα του), καιροσκόπος πρώτης τάξεως, ξεπεσμένος Ναΐτης, εκδιωχθείς για διάφορες αισχροκέρδικές επιχειρίσεις ήταν γιος του ιερακοτρόφου της αυλής του Φρεδερίκου B'. Τώρα τί ακριβώς τον κάνει αυτό, θα σε γελάσω.

 
At 12:32 PM, Blogger Νίκος Οπελάτης said...

Σκοτεινές εποχές, σκοτεινοί τύποι, και όντως ο Ρογήρος ήταν αγύρτης ολκής, μάλλον γερμανικής καταγωγής. Και για το θέμα της εθνικότητας, τι να πει κανείς....
Ο καθένας είναι ότι δηλώσει; αν σε δηλώσουν κάποιοι γίνεσαι δικός τους; Μπορείς να μην είσαι από πουθενά και να το χαίρεσαι;

Το ενδιαφέρον βέβαια είναι ότι ανεξάρτητα από τα όσα του σέρνουν οι πηγές, ο πειρατής αυτός στην Καταλονία έχει δρόμους πλατείες κλπ με τ΄όνομα του, θεωρείται εθνικός ήρωας....
Πώς εξιδανικεύεται η ιστορία και πώς απλοποιείται, πάντα για το αζημίωτο βέβαια, (για το καλό αυτών που την διηγούνται).

 

Post a Comment

<< Home